Temperatura w kurniku – normy dla piskląt i dorosłego drobiu

Normy temperatury w kurniku według wieku i gatunku

Temperatura w kurniku wpływa na pobranie paszy, zużycie wody, zachowanie i produkcyjność stada, ale nie działa w oderwaniu od wilgotności, wentylacji oraz jakości ściółki. Dyrektywa 98/58/WE nakazuje zapewniać zwierzętom warunki odpowiadające ich potrzebom fizjologicznym i etologicznym, a EFSA w opiniach z 2023 r. ocenia dobrostan drobiu przez cały mikroklimat, nie przez jeden odczyt termometru.

Z mojej praktyki przy małych stadach wynika, że największa różnica między teorią a rzeczywistością pojawia się zimą: termometr przy ścianie pokazuje 12°C, a przy mokrej ściółce i nawiewie ptaki odczuwają warunki znacznie gorsze. Pisklęta w kurniku wymagają stabilnego źródła ciepła, natomiast dorosłe kury nioski lepiej tolerują chłód, jeśli mają suche upierzenie, suchą ściółkę i powietrze bez przeciągu.

Od czego zależy komfort cieplny drobiu?

Komfort cieplny zależy przede wszystkim od wieku ptaków, gatunku, stanu upierzenia, wilgotności względnej, ruchu powietrza i obsady w budynku. Ten sam odczyt 18°C może być akceptowalny dla zdrowych niosek, a niewystarczający dla jednodniowych piskląt kurzych.

Ocena mikroklimatu powinna obejmować kilka elementów jednocześnie:

• Wiek ptaków – jednodniowe pisklęta potrzebują znacznie wyższej temperatury niż drób dorosły, ponieważ słabiej utrzymują ciepło własnego organizmu.
• Gatunek – indyczęta są bardziej wrażliwe na błędy odchowu niż dorosłe gęsi, które dobrze znoszą niższą temperaturę przy suchej ściółce.
• Wilgotność w kurniku – mokre powietrze i mokra ściółka zwiększają ryzyko wychłodzenia, kondensacji pary oraz problemów oddechowych.
• Wentylacja grawitacyjna – nawiew ma usuwać wilgoć i amoniak, ale nie może kierować zimnego strumienia powietrza prosto na ptaki.
• Obsada – zbyt duża liczba ptaków podnosi temperaturę, wilgotność i stężenie gazów, szczególnie nocą.
• Stan zdrowia – osłabione ptaki, osobniki z problemami oddechowymi i świeżo transportowane pisklęta gorzej reagują na wahania temperatury.

„Państwa Członkowskie zapewniają, aby właściciele lub posiadacze podejmowali wszelkie rozsądne kroki dla zapewnienia dobrostanu zwierząt.” – Unia Europejska, Dyrektywa Rady 98/58/WE, 1998

Dyrektywa 98/58/WE nie ustala jednej temperatury dla wszystkich kur czy kaczek. Jest jednak ważnym punktem odniesienia: utrzymujący ma obserwować warunki bytowe i reagować, gdy budynek przestaje odpowiadać potrzebom stada.

Jak zachowanie ptaków podpowiada, czy temperatura jest właściwa?

Najpierw obserwuj rozmieszczenie ptaków przez 10-15 minut po wejściu do budynku, zanim je spłoszysz. Równomiernie rozproszone, aktywne stado z dostępem do wody zwykle daje bardziej wiarygodny sygnał niż pojedynczy czujnik.

W odchowalni pisklęta skupione ciasno pod promiennikiem często sygnalizują niedogrzanie, a rozchodzące się daleko od źródła ciepła i dyszące mogą mieć za gorąco. Kury ustawione przy jednej ścianie potrafią także unikać przeciągu albo hałaśliwego wentylatora. To praktyczny sygnał, którego nie należy ignorować.

Najlepszym wskaźnikiem temperatury w kurniku jest zgodność trzech rzeczy: odczytu termohigrometru, stanu ściółki i normalnego zachowania całego stada.

Jaka temperatura powinna być w kurniku dla piskląt, niosek, kaczek i gęsi?

Temperatura startowa dla piskląt kurzych wynosi zwykle około 32-35°C w strefie odchowu, a następnie obniża się ją stopniowo; dorosłe ptaki wymagają przede wszystkim ochrony przed długotrwałym przegrzaniem, zawilgoceniem i przeciągiem. Zakresy poniżej traktuj jako punkt kontroli, a nie zastępstwo obserwacji stada.

Zakresy odchowu należy zawsze porównać z aktualnym przewodnikiem konkretnej linii genetycznej. Aviagen i Cobb-Vantress publikują własne programy odchowu brojlerów, dlatego nie przenoś automatycznie temperatur z tabeli na każdą rasę, system ściółkowy czy budynek gospodarczy.

Temperatura w kurniku zimą

Temperatura w kurniku zimą wymaga utrzymania suchego, wentylowanego budynku bez wychładzającego przeciągu, a nie szczelnego zamknięcia wszystkich otworów. Dorosłe kury mogą funkcjonować w chłodzie, lecz wilgotna ściółka, kondensacja i amoniak szybko pogarszają dobrostan oraz zwiększają ryzyko problemów oddechowych.

Czy trzeba ogrzewać kurnik zimą?

To zależy od wieku stada, izolacji budynku, pogody i stanu ptaków: pisklęta wymagają kontrolowanego ogrzewania, natomiast zdrowe dorosłe kury nie zawsze. O decyzji nie powinien przesądzać tylko mróz za oknem, lecz warunki przy ptakach i jakość powietrza.

W budynku dla niosek najpierw usuń przyczynę strat ciepła i wilgoci. Dopiero później rozważ dodatkowe ogrzewanie zgodne z instrukcją producenta, przepisami przeciwpożarowymi oraz bezpiecznym prowadzeniem instalacji elektrycznej.

1. Sprawdź szczelność drzwi i okien, ponieważ nieszczelina przy poziomie ptaków tworzy przeciąg w kurniku nawet przy dodatniej temperaturze.
2. Usuń mokrą ściółkę spod poideł, ponieważ fermentująca warstwa podnosi wilgotność i sprzyja emisji amoniaku.
3. Utrzymuj minimalną wymianę powietrza, ponieważ zamknięcie wszystkich nawiewów zatrzymuje parę wodną i gazy w budynku.
4. Osłoń źródło ogrzewania przed kontaktem ze ściółką, ponieważ promiennik lub nagrzewnica ustawiona zbyt blisko materiałów palnych zwiększa ryzyko pożaru.
5. Kontroluj temperaturę rano i późnym wieczorem, ponieważ dobowa różnica w nieocieplonym kurniku bywa większa niż wskazanie jednego pomiaru w południe.
6. Oceń ptaki po zmianie ustawień, ponieważ skulone, nastroszone i mało ruchliwe kury mogą reagować na zimno albo przeciąg.

Jak ograniczyć wilgoć i kondensację pary zimą?

Najpierw ogranicz źródło wody w ściółce, a następnie zapewnij łagodny odpływ wilgotnego powietrza przez wentylację. Krople na suficie, mokre narożniki i ostry zapach są sygnałem, że samo dogrzewanie nie rozwiązało problemu.

W małym kurniku często pomaga poprawienie wysokości poideł, wymiana przemoczonej ściółki oraz sprawdzenie, czy wentylacja nie kończy się tuż nad grzędą. Więcej praktycznych zasad opisuje wilgotność w kurniku oraz wentylacja kurnika krok po kroku.

• Sucha ściółka ze słomy, trocin lub innego odpowiedniego materiału ogranicza kontakt łap i piersi ptaków z wilgocią.
• Termohigrometr umieszczony na wysokości ptaków pokazuje zmiany wilgotności lepiej niż czujnik przy suficie.
• Sprawne poidła smoczkowe lub dzwonowe zmniejszają rozlewanie wody, jeśli ich wysokość i ciśnienie są właściwie ustawione.
• Drożny wylot powietrza pod dachem usuwa wilgoć, pod warunkiem że świeże powietrze nie spada bezpośrednio na stado.
• Regularne usuwanie zbrylonej ściółki ogranicza amoniak w kurniku i zmniejsza ryzyko podrażnienia dróg oddechowych.

Zimowy kurnik nie powinien być duszny: suche powietrze z kontrolowaną wymianą jest bezpieczniejsze niż ciepło uzyskane przez całkowite zamknięcie wentylacji.

Upał w kurniku i stres cieplny

Stres cieplny kur pojawia się, gdy ptaki nie mogą skutecznie oddać ciepła, a ryzyko rośnie przy wysokiej temperaturze, wilgotnym powietrzu i dużej obsadzie. Merck Veterinary Manual opisuje dyszenie, odsuwanie skrzydeł od tułowia, ospałość oraz spadek pobrania paszy jako objawy wymagające szybkiej oceny warunków stada.

Jak rozpoznać stres cieplny u drobiu?

Dyszenie, rozpostarte skrzydła, ograniczone poruszanie się i mniejsze pobranie paszy są sygnałami alarmowymi, zwłaszcza gdy występują jednocześnie u wielu ptaków. Nie zakładaj, że ptaki „po prostu odpoczywają”, jeśli podobne objawy nasilają się w najcieplejszej części dnia.

„Dyszenie i trzymanie skrzydeł z dala od ciała mogą wskazywać na stres cieplny u drobiu i wymagają oceny środowiska oraz stanu ptaków.” – Merck Veterinary Manual, Heat Stress in Poultry, 2024, parafraza

W przypadkach, które obserwowałem w przydomowych hodowlach, krytyczne bywało połączenie pełnego nasłonecznienia dachu, zamkniętych okien oraz kilku dodatkowych ptaków w małym pomieszczeniu. Sam wentylator nie wystarcza, jeżeli tylko miesza gorące powietrze i nie poprawia dopływu świeżego powietrza.

• Dyszenie u wielu ptaków oznacza konieczność natychmiastowego sprawdzenia temperatury, wody i przepływu powietrza.
• Uniesione skrzydła zwiększają powierzchnię oddawania ciepła i są częstym objawem przegrzania.
• Spadek pobrania paszy obniża produkcyjność niosek i może pojawić się przed wyraźnym pogorszeniem kondycji stada.
• Leżenie z dala od innych ptaków może wskazywać na szukanie chłodniejszego miejsca albo na osłabienie wymagające oceny.
• Gorąca, stojąca woda w poidle zmniejsza chęć picia, dlatego wymaga częstszej wymiany podczas upału.

Co zrobić podczas upału w kurniku?

Najpierw zapewnij stale dostępną, czystą i możliwie chłodną wodę, potem popraw wymianę powietrza oraz ogranicz dopływ promieni słonecznych. Działaj od razu po zauważeniu dyszenia, nie czekaj do wieczora na samoistne obniżenie temperatury.

1. Umyj i napełnij poidła świeżą wodą, ponieważ przy wysokiej temperaturze ptaki zwiększają pobranie wody, a zabrudzone poidło ogranicza ten odruch.
2. Otwórz bezpieczne wloty i wyloty powietrza po przeciwległych stronach budynku, aby usprawnić wentylację bez tworzenia gwałtownego nawiewu na ptaki.
3. Zacieniaj dach lub okna od zewnątrz, ponieważ zatrzymanie promieniowania przed szybą jest skuteczniejsze niż zacienianie wnętrza.
4. Zmniejsz dodatkowe źródła ciepła, takie jak pozostawione lampy o dużej mocy lub niepotrzebnie pracujące urządzenia grzewcze.
5. Unikaj przepędzania i łapania ptaków w szczycie upału, ponieważ wysiłek oraz stres dodatkowo zwiększają obciążenie cieplne.
6. Skontaktuj się z lekarzem weterynarii, jeśli pojawiają się upadki, silne osłabienie, objawy neurologiczne lub problemy z oddychaniem.

Treść nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii. Szczególnie ostrożnie reaguj przy brojlerach, indykach i ptakach z wcześniej rozpoznanymi problemami układu oddechowego; pomocna może być też strona o objawach chorób układu oddechowego drobiu.

Przy upale priorytetem jest woda, cień i wymiana powietrza, ponieważ wysoka temperatura połączona z wilgotnością oraz dużą obsadą najszybciej prowadzi do stresu cieplnego.

Wilgotność, wentylacja i amoniak

Wilgotność, wentylacja i amoniak tworzą układ, który bezpośrednio zmienia odczuwalną temperaturę oraz zdrowie dróg oddechowych drobiu. EFSA wskazuje, że dobrostan ptaków należy oceniać w kontekście warunków środowiskowych jako całości, dlatego sucha ściółka i świeże powietrze są równie ważne jak prawidłowy termometr do kurnika.

Dlaczego amoniak w kurniku jest sygnałem problemu?

Amoniak powstaje przy rozkładzie odchodów, a wyraźny drażniący zapach oznacza, że należy natychmiast sprawdzić ściółkę, poidła i wentylację. Nie próbuj maskować zapachu odświeżaczami, ponieważ nie usuwają źródła gazu ani nadmiaru wilgoci.

Jeżeli po wejściu do budynku pieką oczy lub gardło, ptaki przez wiele godzin oddychają tym samym powietrzem. Wymień mokrą warstwę pod poidłami, usuń zbrylenia i skoryguj ruch powietrza. Ustal też, czy obsada nie przekracza możliwości budynku.

• Mokra ściółka przy poidłach jest częstym miejscem powstawania amoniaku i wymaga szybkiego usunięcia.
• Zamknięte nawiewy zimą zatrzymują parę wodną oraz gazy, dlatego pogarszają mikroklimat mimo wyższej temperatury.
• Źle ustawiony wentylator może tworzyć przeciąg w kurniku, nawet gdy ogólny przepływ powietrza wydaje się prawidłowy.
• Kondensacja pary na suficie wskazuje, że budynek oddaje za mało wilgoci do otoczenia.
• Codzienna kontrola zapachu pozwala wychwycić pogorszenie warunków wcześniej niż pojedyncza kontrola raz w tygodniu.

Jak połączyć wentylację z ochroną przed przeciągiem?

Ustaw dopływ świeżego powietrza tak, aby mieszał się pod sufitem, a dopiero potem spokojnie opadał do strefy ptaków. Bezpośredni zimny strumień na grzędzie, podłodze lub w odchowalni jest przeciągiem, nie skuteczną wentylacją.

Przy małej hodowli najlepiej działa prosty system: kontrolowany wlot powietrza, drożny wylot wyżej oraz regularna korekta według pogody i zachowania ptaków. Warto połączyć tę ocenę z warunkami światła, opisanymi na stronie oświetlenie dla kur niosek.

Wentylacja działa prawidłowo wtedy, gdy usuwa wilgoć i amoniak bez kierowania chłodnego powietrza bezpośrednio na ptaki.

Jak prawidłowo mierzyć temperaturę w kurniku?

Temperaturę w kurniku mierz na wysokości, na której przebywają ptaki, w co najmniej dwóch lub trzech strefach budynku, ponieważ przy podłodze, grzędzie i otworach wentylacyjnych różnice mogą być istotne. Termohigrometr pokazujący jednocześnie temperaturę i wilgotność pozwala szybciej połączyć odczyty ze stanem ściółki oraz zachowaniem stada.

Gdzie umieścić termometr do kurnika?

Umieść pierwszy termometr w strefie bytowania ptaków, drugi w miejscu oddalonym od źródła ciepła, a trzeci przy potencjalnie chłodnej ścianie lub nawiewie. Nie wieszaj jedynego czujnika pod sufitem ani bezpośrednio nad promiennikiem, bo pokaże warunki inne niż te odczuwane przez drób.

W odchowalni sprawdzaj temperaturę dokładnie w obrębie koła grzewczego. W kurniku z grzędami porównaj odczyt przy podłodze i na wysokości, na której nocują kury. Tak wychwycisz różnicę między ciepłym sufitem a chłodną strefą użytkową.

• Termohigrometr w osłonie przed bezpośrednim słońcem ogranicza ryzyko zawyżenia wyniku przez promieniowanie.
• Czujnik przy podłodze pokazuje warunki ważne dla piskląt, które przez pierwsze tygodnie przebywają najniżej.
• Pomiar przy grzędzie pomaga ocenić nocny komfort dorosłych kur niosek.
• Odczyt przy nawiewie pozwala wykryć lokalny przeciąg, którego nie pokaże termometr pośrodku budynku.
• Ręczny termometr kontrolny raz na tydzień pomaga wykryć błąd stałego czujnika elektronicznego.

Jak często kontrolować mikroklimat drobiu?

Kontroluj temperaturę i wodę minimum rano oraz po południu, a w czasie mrozu lub upału dodatkowo w najtrudniejszej porze dnia. Zapisuj odczyty, pogodę, wilgotność, zachowanie ptaków i wykonane korekty, aby po kilku tygodniach rozpoznać powtarzający się problem.

1. Zapisz temperaturę i wilgotność rano, ponieważ noc jest okresem największego ryzyka kondensacji i spadku temperatury.
2. Powtórz pomiar po południu, ponieważ wtedy najłatwiej wykryć przegrzewanie budynku przez słońce.
3. Sprawdź poziom wody w poidłach, ponieważ brak wody szybko pogarsza tolerancję ptaków na upał.
4. Oceń ściółkę dłonią i wzrokiem, ponieważ zbrylenie oraz wilgoć są wcześniejszym sygnałem niż ostry zapach amoniaku.
5. Obserwuj stado przez kilka minut, ponieważ zachowanie ptaków pokazuje nierówności mikroklimatu między strefami.
6. Porównaj dane z poprzednimi dniami, ponieważ nagła zmiana odczytu często wynika z awarii poidła, wentylatora lub ogrzewania.

Termometr przy suficie nie opisuje warunków dla kur: wiarygodny pomiar wymaga odczytu w strefie ptaków i porównania go z ich zachowaniem.

Najczęstsze błędy w utrzymaniu temperatury

Najczęstsze błędy wynikają z oceniania kurnika wyłącznie przez pryzmat jednej liczby, bez sprawdzenia wilgotności, ruchu powietrza i reakcji ptaków. Główny Inspektorat Weterynarii przypomina w materiałach dotyczących dobrostanu, że warunki utrzymania trzeba dostosować do gatunku, wieku i systemu chowu, a nie do jednego uniwersalnego schematu.

Czy szczelny kurnik zawsze chroni przed zimnem?

Nie, ponieważ szczelne zamknięcie bez kontrolowanej wymiany powietrza zatrzymuje wilgoć i amoniak. Budynek może być cieplejszy na termometrze, ale gorszy dla układu oddechowego ptaków oraz dla jakości ściółki.

Jakie błędy najczęściej pogarszają mikroklimat?

Najpierw usuń błędy techniczne i organizacyjne, ponieważ samo podnoszenie temperatury nie naprawi mokrej ściółki ani źle ustawionej wentylacji. W małych obiektach korekta jednego elementu często wyraźnie poprawia warunki jeszcze tego samego dnia.

• Ustawienie jednego termometru przy suficie daje zafałszowany obraz warunków w strefie piskląt i kur.
• Dosypywanie suchej ściółki na mokrą warstwę bez usunięcia zbryleń utrzymuje źródło wilgoci oraz amoniaku.
• Kierowanie wentylatora bezpośrednio na ptaki tworzy przeciąg zamiast poprawiać jakość powietrza.
• Przepełnione poidła powodują lokalne zamoczenie ściółki i zwiększają ryzyko wychłodzenia ptaków.
• Brak cienia przy południowej ścianie zwiększa temperaturę w kurniku latem, nawet gdy na zewnątrz nie ma fali upałów.
• Ignorowanie spadku pobrania paszy może opóźnić reakcję na stres cieplny lub pogorszenie jakości powietrza.

Jeśli kurnik pachnie ostro, ściółka jest mokra albo ptaki skupiają się w jednym miejscu, problemem jest mikroklimat wymagający korekty, nie „normalne warunki gospodarcze”.

Kiedy problem wymaga konsultacji weterynaryjnej?

Problem wymaga kontaktu z lekarzem weterynarii, gdy przegrzaniu, wychłodzeniu lub złemu zapachowi towarzyszą upadki, wyraźne duszności, wodnista biegunka, osłabienie albo szybkie pogorszenie kondycji stada. Warunki środowiskowe mogą nasilać choroby, ale nie pozwalają samodzielnie rozpoznać ich przyczyny.

Kiedy nie czekać z reakcją?

Nie czekaj, jeśli wiele ptaków jednocześnie dyszy, leży bez reakcji, oddycha z otwartym dziobem w chłodnym budynku lub pojawiają się nagłe upadki. Lekarz weterynarii powinien ocenić stado oraz warunki utrzymania, zwłaszcza gdy objawy wracają mimo poprawy wentylacji i wody.

• Nagłe upadki w czasie upału wymagają pilnego zabezpieczenia wody, poprawy chłodzenia i konsultacji weterynaryjnej.
• Świsty, kaszel lub wydzielina z nosa mogą wskazywać na problem wykraczający poza samą temperaturę.
• Trwale obniżona nieśność wraz z ospałością wymaga sprawdzenia żywienia, zdrowia i mikroklimatu.
• Silne podrażnienie oczu u osób obsługujących budynek wskazuje na potrzebę szybkiej kontroli amoniaku i wentylacji.
• Osłabione pisklęta po transporcie wymagają szybkiej oceny temperatury odchowu oraz konsultacji przy utrzymujących się objawach.

Dlaczego lekarz weterynarii ocenia także budynek?

Weterynarz ocenia nie tylko pojedynczego ptaka, lecz także wodę, paszę, obsadę, ściółkę, wentylację i historię zmian temperatury. Taka ocena pomaga odróżnić problem środowiskowy od choroby zakaźnej, pasożytniczej lub żywieniowej.

Treść nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii. Nie podawaj leków, antybiotyków ani preparatów „na oddech” bez rozpoznania przyczyny i zaleceń specjalisty.

Nagłe duszności, liczne upadki lub szybkie pogorszenie stada wymagają pomocy lekarza weterynarii, ponieważ temperatura jest tylko jednym z możliwych czynników problemu.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka temperatura powinna być w kurniku dla dorosłych kur?

Dorosłe kury tolerują chłód lepiej niż pisklęta, a w praktyce liczy się umiarkowana temperatura, suche upierzenie, brak przeciągu i dobra jakość powietrza. Wiele stad dobrze funkcjonuje w zakresie około 15-22°C, lecz nie jest to jedna sztywna norma dla każdej rasy i każdego budynku.

Jaka temperatura dla piskląt w kurniku?

Pisklęta kur potrzebują zwykle około 32-35°C w pierwszym tygodniu w swojej strefie odchowu, a temperaturę obniża się stopniowo wraz z upierzeniem. Dokładny program trzeba dopasować do gatunku i zaleceń producenta linii, na przykład Aviagen lub Cobb-Vantress.

Czy kury mogą przebywać w nieogrzewanym kurniku zimą?

To zależy od izolacji budynku, pogody, rasy, liczby ptaków i ich kondycji. Zdrowe, w pełni opierzone kury mogą przebywać w chłodnym budynku, jeśli mają suchą ściółkę, wodę, brak przeciągów oraz kontrolowaną wentylację.

Jak schłodzić kurnik podczas upału?

Najpierw zapewnij świeżą wodę, cień i wymianę powietrza, a następnie ogranicz źródła dodatkowego ciepła. Nie kieruj silnego wentylatora bezpośrednio na ptaki i nie stosuj improwizowanych instalacji elektrycznych w pobliżu wilgotnej ściółki.

Czy termometr przy suficie pokazuje warunki dla kur?

Nie w pełni, ponieważ ciepłe powietrze unosi się ku górze, a ptaki przebywają przy podłodze albo na grzędach. Umieść termohigrometr na wysokości ptaków i porównaj odczyty w kilku strefach, zwłaszcza przy nawiewach i ścianach zewnętrznych.

Czy wentylator wystarczy w kurniku podczas upału?

Nie zawsze. Wentylator pomaga tylko wtedy, gdy wspiera wymianę powietrza i nie tworzy silnego przeciągu, a ptaki mają chłodną, czystą wodę oraz możliwość schronienia przed słońcem.

Źródła i literatura

Źródła prawne i instytucjonalne

1. EUR-Lex – Dyrektywa Rady 98/58/WE dotycząca ochrony zwierząt hodowlanych, 1998.
2. EFSA – Animal welfare, materiały i opinie naukowe dotyczące dobrostanu zwierząt, dostęp aktualizowany przez instytucję.
3. Główny Inspektorat Weterynarii, informacje dotyczące zdrowia i dobrostanu zwierząt gospodarskich.

Źródła weterynaryjne i branżowe

1. Merck Veterinary Manual, hasła weterynaryjne dotyczące stresu cieplnego i zdrowia drobiu, 2024.
2. Aviagen, materiały techniczne dotyczące odchowu brojlerów i zarządzania stadem.
3. Cobb-Vantress, przewodniki zarządzania stadem brojlerów i odchowem piskląt.

Przeczytaj również

• Prześwietlanie jaj wylęgowych – terminy i ocena rozwoju zarodka
• Sprzedaż jaj wylęgowych – selekcja, przechowywanie i bezpieczna wysyłka
• Sprzedaż piskląt i kur hodowlanych – dokumentacja, transport i wycena

Anna Zając

Od kilkunastu lat doradza hodowcom drobiu — od przydomowych kurników po małe fermy. Pisze o żywieniu, zdrowiu i dobrostanie ptaków prostym, praktycznym językiem.