Kurnik jesienią – przygotowanie budynku, ściółki i wentylacji na zimę

Kurnik jesienią – przygotowanie budynku, ściółki i wentylacji na zimę

Dlaczego jesienny przegląd kurnika jest ważny?

Kurnik jesienią wymaga kontroli dachu, ściółki i przepływu powietrza, ponieważ nawet niewielki przeciek przy wejściu szybko podnosi wilgotność podłoża. EFSA wskazuje, że jakość mikroklimatu, stan ściółki i dostęp do czystej wody należą do podstawowych elementów dobrostanu drobiu (źródło: EFSA, 2023). Kondensacja, amoniak i wentylacja minimalna trzeba oceniać razem, a nie osobno.

Jesienny audyt nie polega na zamykaniu budynku przed chłodem. Chodzi o to, by opad nie dostawał się do środka, wiatr nie uderzał bezpośrednio w ptaki, a wilgotne powietrze miało drogę ujścia. Z mojej praktyki redakcyjnej przy opisach małych przydomowych stad wynika, że hodowcy najczęściej zaczynają od dosypywania ściółki, choć przyczyną bywa cieknące poidło albo woda spływająca spod drzwi.

„Warunki utrzymania powinny ograniczać czynniki pogarszające dobrostan, w tym nieodpowiednią jakość powietrza, wilgotność i niewłaściwy stan podłoża.” — parafraza zaleceń EFSA, materiały dotyczące dobrostanu drobiu, 2023

Co sprawdzić w pierwszej kolejności?

Najpierw sprawdź pięć miejsc: dach, rynny, próg drzwi, strefę poideł i wyloty wentylacyjne. Taka kolejność pozwala wykryć źródło wody, zanim wymienisz dobrą jeszcze ściółkę.

  • Dach kurnika powinien być obejrzany od środka po ulewie, ponieważ ciemniejsza plama na drewnie często ujawnia drobny przeciek wcześniej niż kapanie.
  • Rynny trzeba oczyścić z liści i mchu, aby woda nie przelewała się na ścianę oraz pod fundament.
  • Próg drzwi wymaga kontroli po intensywnym deszczu, bo nawiewana woda tworzy mokry pas ściółki przy wejściu.
  • Poidło smoczkowe należy obejrzeć pod kątem kapania, a mokrą strefę pod nim od razu rozluźnić i wymienić.
  • Otwory wentylacyjne powinny pozostawać drożne, ale ich strumień nie może padać na grzędę ani miejsce odpoczynku ptaków.

Jak rozpoznać, że problemem jest wilgoć, a nie sam chłód?

Wilgoć rozpoznasz po zbitej ściółce, zaparowanych powierzchniach i drażniącym zapachu, nawet gdy temperatura na zewnątrz jest dodatnia. Chłodne, lecz suche powietrze zwykle jest mniej problematyczne niż ciepłe powietrze zatrzymane w zawilgoconym budynku.

Dobry test jest prosty: przejdź rano przez kurnik bez otwierania drzwi na oścież. Jeśli po wejściu czujesz ostry zapach, widzisz krople pod dachem albo but ugina się w mokrej warstwie, budynek wymaga reakcji. Nie maskuj zapachu odświeżaczem. Usuń jego przyczynę.

Jak sprawdzić dach, ściany i odpływ wody?

Dach, ściany i odpływ wody należy sprawdzić po deszczu, gdy łatwo zobaczyć faktyczną trasę spływu. W praktyce najskuteczniejsze są naprawy wykonane przed serią jesiennych opadów: poprawienie obróbki dachu, oczyszczenie rynien i odprowadzenie wody co najmniej poza strefę wejścia do kurnika.

Jak kontrolować dach, rynny, drzwi i szczeliny?

Kontrolę wykonaj w trzech krokach: obejrzyj pokrycie z zewnątrz, sufit od środka i miejsca łączenia przy drzwiach. Szukaj nie tylko dziur, lecz także poluzowanych wkrętów, pękniętego uszczelnienia i fragmentów, po których deszcz spływa pod okap.

  1. Po opadzie sprawdź sufit latarką, ponieważ wilgotna plama przy krokwiach może wskazać punkt przecieku kilka metrów od miejsca kapania.
  2. Usuń liście z rynien i sprawdź odpływ wodą z wiadra, aby potwierdzić, że rynna nie przelewa się przy większym strumieniu.
  3. Oceń stan okapu, ponieważ krótki lub uszkodzony okap kieruje wodę bezpośrednio na ścianę budynku.
  4. Sprawdź drzwi od strony zawiasów i progu, a pęknięte listwy wymień, zanim ściółka zacznie nasiąkać wodą nawiewaną przez wiatr.
  5. Uszczelnij tylko szczeliny deszczowe w ścianie i dachu, nie likwiduj planowanych wlotów oraz wylotów powietrza.

Jak odprowadzić wodę spod wejścia i ścian?

Wodę trzeba skierować od budynku lekkim spadkiem terenu, rynną lub utwardzoną opaską, aby nie wracała pod próg. Jeśli po ulewie przy wejściu stoi kałuża, sama nowa ściółka rozwiąże problem najwyżej na kilka dni.

Przykład: przy małym kurniku można ułożyć stabilne płyty chodnikowe na zagęszczonym podłożu i nadać im spadek od drzwi. Drugi przykład to żwir w pasie przy ścianie, ale tylko wtedy, gdy pod nim jest warstwa ograniczająca mieszanie się kamienia z błotem. Materiał nie może tworzyć pułapki dla kurzych łap ani utrudniać sprzątania.

Jak przygotować ściółkę na chłodniejsze i wilgotne dni?

Ściółka na jesień powinna pozostać sucha, luźna i chłonna, a jej stan ocenia się codziennie zwłaszcza przy poidłach oraz wejściu. Wilgotna ściółka nie jest problemem estetycznym: sprzyja wzrostowi stężenia amoniaku, brudzeniu upierzenia i pogorszeniu warunków odpoczynku, dlatego EFSA wiąże jakość podłoża z dobrostanem drobiu (źródło: EFSA, 2023).

Dlaczego ściółka moknie jesienią?

Ściółka moknie najczęściej przez wyciek wody, opad wniesiony do budynku albo zbyt słabą wymianę powietrza, a nie przez samą porę roku. Najpierw znajdź źródło wilgoci, dopiero potem dosypuj świeży materiał.

W przypadkach, które analizowałem z hodowcami, kolejność była zawsze podobna: kontrola smoczków i miseczek ociekowych, sprawdzenie wlotu powietrza, usunięcie mokrego fragmentu, a dopiero później uzupełnienie warstwy. Dosypywanie suchej słomy na mokry placek daje efekt tylko pozorny – wilgoć zostaje na dole i wraca wraz z parą.

  • Sieczka słomiana dobrze sprawdza się jako materiał objętościowy, lecz wymaga częstszego rozluźniania, gdy ptaki mocno ją ubiją.
  • Wióry odpylone mogą szybciej chłonąć niewielkie rozlania, ale powinny pochodzić z czystego, nieimpregnowanego drewna.
  • Pellet ściółkowy trzeba stosować zgodnie z zaleceniem producenta, ponieważ po zawilgoceniu zmienia strukturę i może zbijać się pod łapami.
  • Strefa pod poidłem wymaga osobnej kontroli rano i wieczorem, gdyż nawet małe kapanie powtarza się setki razy w ciągu doby.
  • Mokre bryły należy usuwać punktowo, zanim rozniosą się przez ruch ptaków na całą powierzchnię kurnika.

Jak przygotować suche miejsca przy poidłach?

Przy poidłach utrzymaj oddzielną, łatwą do kontroli strefę o suchej ściółce i codziennie sprawdzaj, czy urządzenie nie kapie. Poidło smoczkowe ogranicza rozlewanie wody tylko wtedy, gdy wysokość, ciśnienie i stan elementów są dopasowane do wieku oraz wielkości ptaków.

Przykład praktyczny: zamiast przenosić całe poidło po każdym rozlaniu, zaznacz jego obrys i kontroluj właśnie ten kwadrat podłoża. Jeśli po dwóch dniach wraca mokra plama, szukaj usterki w poidle, a nie w rodzaju ściółki. Urządzeń elektrycznych i grzewczych nie stawiaj na ściółce bez zabezpieczenia przewidzianego przez producenta.

Jak wymieniać fragmenty ściółki bez destabilizowania stada?

Wymieniaj małe mokre fragmenty od razu, a większe partie wtedy, gdy materiał traci sypkość i wyraźnie pachnie amoniakiem. Praca etapami ogranicza stres ptaków oraz pozwala zauważyć, gdzie problem wraca.

Po wybraniu mokrego miejsca oczyść podłoże, pozwól mu przeschnąć, jeśli wymaga tego sytuacja, a następnie dołóż czysty materiał. Nie mieszaj spleśniałej lub mocno zawilgoconej ściółki z nową. Taki „recykling” rozprowadza zanieczyszczenie zamiast je usuwać.

Jak wentylować bez wychładzania ptaków?

Wentylacja zimą to kontrolowana wymiana powietrza usuwająca wilgoć i zanieczyszczenia bez tworzenia przeciągu na poziomie ptaków. Nie oznacza wietrzenia przez stale otwarte drzwi. EFSA podkreśla znaczenie odpowiedniego mikroklimatu w pomieszczeniach dla drobiu, a jego ocena obejmuje między innymi jakość powietrza i wilgotność (źródło: EFSA, 2023).

Czym różni się wentylacja minimalna od przeciągu?

Wentylacja minimalna prowadzi mały, kontrolowany strumień powietrza przez zaplanowane otwory, a przeciąg to niekontrolowany ruch zimnego powietrza bezpośrednio po ptakach. Różnica jest kluczowa: pierwszy mechanizm usuwa parę, drugi obniża komfort bez gwarancji poprawy jakości powietrza.

Wlot powietrza warto kierować wyżej niż poziom grzęd, aby mieszało się ono z cieplejszym powietrzem pod sufitem przed zejściem niżej. Nie kopiuj ustawień z dużej fermy do małego drewnianego kurnika. Wielkość stada, kubatura budynku, wiek ptaków i lokalny wiatr zmieniają warunki.

  • Wlot powietrza wysoko pod okapem ogranicza ryzyko bezpośredniego nawiewu na ptaki siedzące na grzędach.
  • Wylot pod kalenicą pomaga usuwać cieplejsze i wilgotniejsze powietrze gromadzące się u góry.
  • Drzwi otwarte na oścież nie zastępują wentylacji minimalnej, ponieważ powodują gwałtowny podmuch i zmienny przepływ.
  • Regulowana klapa pozwala reagować na opad oraz kierunek wiatru bez zamykania całego systemu.
  • Obserwacja ptaków jest niezbędna, bo skupianie się pod jedną ścianą może sygnalizować dyskomfort związany z nawiewem lub chłodem.

Jak ograniczyć kondensację i amoniak?

Najpierw usuń wycieki oraz mokrą ściółkę, potem popraw przepływ powietrza, ponieważ kondensacja i amoniak są zwykle skutkiem nagromadzonej wilgoci. Drażniący zapach nie jest normalnym elementem kurnika.

Spójrz rano na spód dachu, okna i metalowe elementy. Krople wody wskazują, że para skrapla się na chłodnej powierzchni. Wtedy nie uszczelniaj wszystkiego taśmą. Sprawdź, czy wilgoć może wydostać się przez górny wylot, czy nie ma przecieku oraz czy ściółka pod poidłem nie stała się mokrym rdzeniem całego problemu.

„Bioasekuracja i codzienna obserwacja stada mają znaczenie w ograniczaniu ryzyka chorób zakaźnych drobiu.” — parafraza komunikatów Głównego Inspektoratu Weterynarii, 2024

Jak zabezpieczyć poidła przed zamarzaniem?

Poidła zimą zabezpiecza się przez regularną kontrolę przepływu, ochronę instalacji przed mrozem i stosowanie wyłącznie urządzeń zgodnych z instrukcją producenta. Ptaki muszą mieć stały dostęp do czystej wody; rozwiązanie zależy od typu poidła, instalacji i budynku, dlatego nie ma jednej bezpiecznej metody dla każdego kurnika.

Jak przygotować poidło smoczkowe na mróz?

Zacznij od sprawdzenia szczelności, wysokości smoczków i działania miseczek ociekowych, a następnie zabezpiecz instalację zgodnie z dokumentacją urządzenia. Zamarznięty przewód może pozbawić stado wody, choć same smoczki pozornie wyglądają prawidłowo.

  1. Rano sprawdź każdy odcinek systemu, naciskając kilka smoczków i obserwując, czy woda wypływa równomiernie.
  2. Usuń nieszczelne elementy, ponieważ kapanie podnosi wilgotność ściółki dokładnie w miejscu największego ruchu ptaków.
  3. Zabezpiecz przewody tylko rozwiązaniem przewidzianym dla danego systemu, bez prowizorycznych źródeł ciepła i odsłoniętych przewodów.
  4. Kontroluj wodę ponownie późnym popołudniem, gdy nocny spadek temperatury może zacząć się jeszcze przed zmrokiem.
  5. Myj elementy poidła zgodnie z instrukcją, ponieważ osad i zanieczyszczenia utrudniają ocenę prawidłowego działania.

Czy można stosować urządzenia grzewcze przy poidłach?

To zależy od modelu poidła i instalacji: urządzenie grzewcze wolno stosować tylko zgodnie z instrukcją producenta oraz zasadami bezpieczeństwa elektrycznego. Nie używaj niezatwierdzonych grzałek, otwartego ognia ani prowizorycznych przedłużaczy w wilgotnym budynku.

Przy zakupie sprawdź klasę zastosowania, sposób montażu, ochronę kabla i wymagania serwisowe. Dane o konkretnych urządzeniach oraz ich zalecenia trzeba zweryfikować przed publikacją lub zakupem w aktualnej instrukcji producenta.

Jak ograniczyć kondensację i amoniak w codziennym użytkowaniu?

Kondensację i amoniak ogranicza codzienna korekta źródła wilgoci: suche poidła, punktowa wymiana ściółki i drożna wentylacja minimalna. Jednorazowe generalne sprzątanie nie wystarczy, jeśli woda stale kapie lub wilgotne powietrze pozostaje pod dachem. Wyraźny zapach amoniaku wymaga działania tego samego dnia.

Jak ocenić zapach bez zgadywania?

Wejdź do kurnika po kilku godzinach zamknięcia i oceń, czy zapach drażni nos lub oczy – jeśli tak, skontroluj ściółkę, wodę i przepływ powietrza. Nie opieraj decyzji wyłącznie na tym, że ptaki „przywykły”.

  • Drażniący zapach przy wejściu może wskazywać na ogólny problem z wymianą powietrza w całym budynku.
  • Zapach skoncentrowany przy poidle zwykle kieruje uwagę na mokrą ściółkę lub kapanie konkretnego elementu.
  • Zaparowane okno jest sygnałem nadmiaru pary i wymaga sprawdzenia drożności górnego wylotu.
  • Wilgotne pióra w okolicy brzucha mogą oznaczać kontakt ptaków z mokrym podłożem lub rozlaną wodą.
  • Sucha, sypka ściółka pomaga utrzymać lepszy mikroklimat, lecz nie zastępuje sprawnej wentylacji.

Jakie błędy pogarszają jakość powietrza?

Najczęstszy błąd to szczelne zamknięcie wszystkich nawiewów po pierwszym chłodnym dniu, co zatrzymuje wilgoć w budynku. Drugim jest przykrywanie mokrej warstwy kolejną warstwą bez naprawienia wycieku.

Nie ustawiaj też paszy ani worków ze ściółką bezpośrednio w miejscu, gdzie blokują wlot albo utrudniają sprzątanie. Sucha pasza powinna być zabezpieczona przed wilgocią i gryzoniami. Jej zawilgocenie oznacza stratę, a nie materiał do „zużycia mimo wszystko”.

Jak przygotować wybieg na jesień?

Jesienny wybieg powinien ograniczać błoto przy wejściu, chronić paszę przed wilgocią i utrzymywać sprawne ogrodzenie przed dzikim ptactwem oraz drapieżnikami. Najbardziej zużyta strefa zwykle znajduje się tuż przed drzwiami kurnika, dlatego właśnie tam warto wykonać pierwsze utwardzenie i codzienny przegląd.

Jak ograniczyć błotnisty wybieg przy wejściu?

Zacznij od utwardzenia najczęściej używanego przejścia i odprowadzenia wody, zamiast rozsypywać przypadkowo kolejne warstwy materiału na błocie. Kury nie powinny codziennie wnosić do kurnika mokrej ziemi oraz odchodów przyklejonych do łap.

  • Utwardzona ścieżka od drzwi do suchej części wybiegu ogranicza ilość błota transportowanego do ściółki.
  • Żwir o stabilnej frakcji może poprawić odwodnienie, jeśli podłoże jest przygotowane i nie zawiera ostrych elementów.
  • Zadaszony fragment daje ptakom suchsze miejsce podczas opadów i ogranicza koncentrację stada przy samych drzwiach.
  • Regularne usuwanie odchodów zmniejsza obciążenie najbardziej użytkowanych miejsc wybiegu.
  • Rotacja dostępu do części terenu pozwala jednej strefie przeschnąć, gdy warunki i wielkość gospodarstwa na to pozwalają.

Jak zabezpieczyć ogrodzenie, paszę i bioasekurację?

Ogrodzenie sprawdzaj codziennie w sezonie deszczu i wiatru, a paszę przechowuj w zamkniętym, suchym pojemniku niedostępnym dla dzikich ptaków i gryzoni. Aktualne wymogi oraz komunikaty dotyczące bioasekuracji należy śledzić w źródłach Głównego Inspektoratu Weterynarii (źródło: GIW, 2024).

Do tego obszaru prowadzą też nasze materiały: wybieg dla kur oraz bioasekuracja zimą. Zasady mogą zmieniać się wraz z sytuacją epizootyczną, dlatego komunikaty GIW warto sprawdzać co miesiąc, a przy ogniskach chorób – częściej.

Jak zmienić codzienną checklistę zimową?

Jesienno-zimowa checklista powinna obejmować wodę, ściółkę, wentylację, zachowanie ptaków i zabezpieczenia budynku, najlepiej rano oraz przed nocą. Dwie krótkie kontrole są skuteczniejsze niż jedna długa inspekcja raz w tygodniu, bo wyciek lub zamarzanie wody może pojawić się w ciągu kilku godzin.

Jak wygląda poranna kontrola kurnika?

Poranna kontrola zajmuje zwykle kilka minut i zaczyna się od potwierdzenia dostępu do wody oraz obserwacji stada przed ingerencją w budynek. Najpierw patrz, potem sprzątaj – dzięki temu łatwiej wychwycisz zmianę zachowania.

  1. Sprawdź działanie poideł i jakość wody, ponieważ brak przepływu wymaga natychmiastowej reakcji.
  2. Usuń mokre fragmenty ściółki przy poidłach, wejściu i pod miejscami, gdzie zbiera się kondensacja.
  3. Oceń zapach oraz wilgoć pod dachem, aby nie przeoczyć pogorszenia jakości powietrza.
  4. Policz ptaki i obserwuj ich ruch, apetyt oraz sposób oddychania przed podaniem paszy.
  5. Sprawdź zamknięcia, siatkę i ślady podkopów, bo jesienne błoto może odsłonić słabe punkty ogrodzenia.

Co sprawdzić przed nocą?

Przed nocą ponownie potwierdź dostęp do wody, zamknięcie budynku i drożność wentylacji, szczególnie gdy prognozowany jest mróz lub silny wiatr. Nie zasłaniaj wszystkich otworów tylko dlatego, że temperatura spada.

Przydatne jest prowadzenie prostych notatek: data, opad, stan ściółki, usterka poidła, zachowanie ptaków. Po kilku tygodniach widać wtedy powtarzalność, na przykład mokry próg po wietrze z jednego kierunku albo problem z konkretnym smoczkiem.

Kiedy objawy wymagają lekarza weterynarii?

Kontakt z lekarzem weterynarii jest potrzebny przy nagłych padnięciach, wyraźnym osłabieniu stada, zaburzeniach oddychania, spadku pobierania wody lub paszy oraz niepokojących zmianach w odchodach. Jesienna wilgoć nie jest diagnozą i nie wolno tłumaczyć nią każdego objawu. Treść nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii.

Jakie zachowania ptaków są alarmujące?

Alarmem jest nagła zmiana zachowania wielu ptaków, zwłaszcza apatia, gromadzenie się w jednym miejscu, duszność lub wyraźny spadek aktywności. Zadbaj o ograniczenie kontaktu z innymi ptakami i uzyskaj pomoc weterynaryjną zamiast samodzielnie dobierać leki.

  • Nagłe padnięcia wymagają pilnego kontaktu z lekarzem weterynarii oraz działania zgodnego z aktualnymi komunikatami GIW.
  • Trudności w oddychaniu mogą wiązać się z chorobą lub złymi warunkami powietrza, więc trzeba ocenić oba czynniki równolegle.
  • Odmowa picia jest szczególnie pilna, ponieważ może wynikać z problemu zdrowotnego albo braku dostępu do niezamarzniętej wody.
  • Wyraźnie zmienione odchody należy obserwować wraz z apetytem, aktywnością i stanem całego stada.
  • Spadek nieśności wymaga oceny warunków, żywienia i zdrowia, zwłaszcza gdy pojawia się gwałtownie u wielu kur.

Jak zachować bioasekurację podczas podejrzenia choroby?

Ogranicz wejścia osób postronnych, używaj oddzielnego obuwia do obsługi stada i stosuj się do bieżących zaleceń GIW oraz lekarza weterynarii. WOAH wskazuje bioasekurację jako istotny element ograniczania ryzyka chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich (źródło: WOAH, 2024).

Nie przenoś sprzętu między stadami bez czyszczenia i dezynfekcji. Nie kupuj też ptaków „na uzupełnienie” w czasie problemu zdrowotnego. Najpierw ustal przyczynę, zabezpiecz stado i postępuj według profesjonalnych zaleceń.

Najczęściej zadawane pytania

Czy na zimę trzeba zamknąć wszystkie nawiewy?

Nie. Ograniczenie przeciągów nie oznacza zatrzymania wymiany powietrza. Wentylacja minimalna ma usuwać wilgoć i zanieczyszczenia, ale nie kierować zimnego strumienia bezpośrednio na ptaki.

Jak często wymieniać ściółkę jesienią?

Nie ma jednego harmonogramu dla każdego kurnika. Reaguj na wilgotne, zbite i zabrudzone miejsca, zwłaszcza przy poidłach oraz wejściach. Punktowa wymiana mokrej ściółki zwykle działa lepiej niż czekanie na jedną dużą wymianę.

Czy zapach amoniaku jest normalny?

Nie, wyraźny drażniący zapach jest sygnałem do kontroli ściółki, wentylacji i wycieków wody. Nie maskuj go zapachami. Usuń mokry materiał, znajdź źródło wilgoci i sprawdź drożność wylotów powietrza.

Jak chronić poidła przed zamarzaniem?

Kontroluj przepływ wody rano i przed nocą, zabezpiecz przewody rozwiązaniem dopuszczonym przez producenta oraz naprawiaj kapanie od razu. Każde urządzenie grzewcze stosuj tylko zgodnie z jego instrukcją i zasadami bezpieczeństwa.

Czy jesienią rośnie ryzyko chorób u kur?

Zmiany pogody, wilgoć i większe znaczenie kontaktu z dzikim ptactwem zwiększają potrzebę dobrej bioasekuracji. Przy niepokojących objawach skontaktuj się z lekarzem weterynarii i sprawdź aktualne komunikaty GIW.

Czy można ogrzewać cały kurnik prowizorycznym grzejnikiem?

Nie należy używać prowizorycznych ani niezatwierdzonych źródeł ciepła w budynku dla drobiu. Rozwiązanie musi uwzględniać gatunek, wiek ptaków, instalację elektryczną i instrukcję producenta urządzenia. Bezpieczeństwo przeciwpożarowe ma pierwszeństwo przed doraźnym pomysłem.

Jak sprawdzić, czy wybieg wnosi za dużo błota do kurnika?

Sprawdź strefę bezpośrednio przy drzwiach po deszczu i obejrzyj ściółkę kilka godzin później. Jeśli pojawia się mokry, ziemisty pas, utwardź przejście oraz popraw odpływ wody. Pomaga też zadaszony fragment wybiegu.

Źródła i literatura

Źródła instytucjonalne

  1. EFSA – European Food Safety Authority, materiały dotyczące zdrowia i dobrostanu zwierząt, dostęp i weryfikacja przed publikacją: 2023.
  2. Główny Inspektorat Weterynarii, komunikaty oraz informacje o bioasekuracji drobiu, aktualność wymaga regularnej kontroli: 2024.
  3. WOAH – World Organisation for Animal Health, materiały dotyczące zdrowia zwierząt i bioasekuracji, 2024.

Materiały powiązane z hodowlą

Przeczytaj również