Dziki ptak w kurniku – zabezpieczenie paszy, wody i otworów przed wróblami i gołębiami

Dlaczego wróble i gołębie wchodzą do kurnika?

Dziki ptak w kurniku oznacza wolno żyjącego ptaka, który ma dostęp do paszy, wody, ściółki albo powierzchni używanych przez stado; najczęściej są to wróbel domowy i gołąb miejski. Główny Inspektorat Weterynarii wskazuje ograniczanie kontaktu drobiu z dzikim ptactwem jako istotny element bioasekuracji, szczególnie w okresach wzmożonej czujności związanej z grypą ptaków.

Dlaczego wróble wybierają karmniki dla kur?

Wróble wchodzą do kurnika przede wszystkim po łatwo dostępną energię: ziarno rozsypane pod karmnikiem, mieszankę w otwartym worku i resztki paszy przy drzwiach paszarni. Nie potrzebują dużego otworu – wystarczy szczelina przy oknie, uchylony lufcik albo przerwana siatka.

W praktyce największy ruch dzikich ptaków obserwuję o świcie oraz w pierwszych 30-60 minutach po podaniu paszy. To dobry moment na obchód. Nie chodzi o wskazywanie pojedynczego wróbla jako źródła choroby, lecz o przerwanie łańcucha kontaktu: dziki ptak – odchody – pasza lub woda – drób.

  • Rozsypana mieszanka zbożowa przy karmniku działa jak stałe źródło pokarmu i przyciąga wróble kilka razy dziennie.
  • Otwarty worek paszy w paszarni umożliwia ptakom kontakt z surowcem jeszcze przed podaniem go kurom.
  • Uchylone drzwi gospodarcze tworzą szeroką drogę wejścia dla gołębia miejskiego, zwłaszcza zimą.
  • Nieszczelny świetlik może być wykorzystywany przez ptaki jako wejście i miejsce nocowania nad ściółką.
  • Otwarte poidło przyciąga ptaki wodą oraz namoczoną paszą zalegającą wokół naczynia.

Najkrótsza zasada jest prosta: jeśli dziki ptak widzi paszę z zewnątrz, zwykle znajdzie też drogę do niej.

Czy gołębie a drób to realny problem bioasekuracyjny?

Tak, kontakt gołębi z drobiem jest problemem bioasekuracyjnym, ponieważ gołąb może zanieczyścić powierzchnie, wodę lub paszę, nawet gdy nie ma bezpośredniego kontaktu z kurami. Ryzyko zależy od warunków gospodarstwa i aktualnej sytuacji epizootycznej, dlatego nie należy rozpoznawać choroby na podstawie samej obecności ptaka.

Gołębie są cięższe od wróbli, dlatego częściej zostawiają ślady na belkach, parapetach, dachu karmnika i poddaszu. Jeden ptak, który regularnie nocuje nad stadem, bywa ważniejszym sygnałem organizacyjnym niż kilkanaście przelatujących wróbli. Zapisz miejsce, godzinę oraz rodzaj zanieczyszczenia w dokumentacji bioasekuracji fermy drobiu.

„Bioasekuracja polega na stosowaniu działań ograniczających ryzyko wprowadzenia i szerzenia się chorób zakaźnych zwierząt.” — Główny Inspektorat Weterynarii, komunikaty dotyczące bioasekuracji, 2026

Jak dzikie ptaki zwiększają ryzyko bioasekuracyjne?

Bioasekuracja drobiu to zestaw działań ograniczających wniesienie i rozprzestrzenienie czynników zakaźnych, charakteryzujący się kontrolą wejść, czystością paszy i wody oraz regularnym monitoringiem. Kontakt z dzikim ptactwem może odbywać się pośrednio przez odchody, pył, mokre powierzchnie i sprzęt, dlatego zabezpieczenie jednego okna nie rozwiązuje całego problemu.

Jakie miejsca kontaktu są najważniejsze?

Najbardziej krytyczne są miejsca, w których dziki ptak może jednocześnie pobrać pokarm i pozostawić zanieczyszczenie. W małym kurniku są to zwykle karmniki dla kur, poidła, półki paszarni, parapety oraz wybieg przy wejściu. Państwowy Instytut Weterynaryjny PIB przypomina, że w ochronie zdrowia stad liczy się ograniczanie dróg szerzenia zakażeń, a nie wyłącznie obserwacja objawów.

  1. Paszarnia powinna pozostawać sucha i zamknięta, ponieważ otwarta pasza stanowi najłatwiejszy wabik dla dzikich ptaków.
  2. Karmnik zasypowy wymaga regulacji wysokości, aby kura pobierała paszę, a ptak nie rozsypywał jej na ściółkę.
  3. Poidło otwarte wymaga częstego mycia, ponieważ odchody i pył mogą szybko pogorszyć jakość wody.
  4. Wybieg ziemny należy oglądać po opadach, gdy kałuże i mokra ziemia zwiększają kontakt ptaków z zabrudzeniami.
  5. Poddasze lub przestrzeń nad sufitem trzeba sprawdzić pod kątem gniazd, piór i odchodów opadających przez szczeliny.

Przykład z małej hodowli: po przesunięciu karmnika o 1,5 m od drzwi i usunięciu rozsypanego ziarna liczba wróbli przy wejściu wyraźnie spadła już po kilku dniach. Zmiana była prosta, ale działała dlatego, że zabrała ptakom nagrodę w postaci łatwego pokarmu.

Czym jest grypa ptaków w kontekście codziennego obchodu?

Grypa ptaków to choroba zakaźna ptaków podlegająca urzędowym procedurom, a nie nazwa każdej infekcji oddechowej u kur. Przy niepokojących objawach w stadzie, zwiększonej śmiertelności albo znalezieniu padłego dzikiego ptaka należy kierować się aktualnymi instrukcjami właściwego powiatowego lekarza weterynarii.

WOAH podkreśla znaczenie nadzoru, zgłaszania podejrzeń oraz działań ograniczających ekspozycję stad na źródła zakażeń. Nie zakładaj, że każdy dziki ptak przenosi chorobę. Traktuj jego obecność jako sygnał do poprawy organizacji i sprawdzenia lokalnych komunikatów.

„Zapobieganie wymaga bioasekuracji, nadzoru oraz szybkiego wykrywania i zgłaszania podejrzeń.” — WOAH, materiały dotyczące avian influenza, 2025

Jak zabezpieczyć paszę przed dzikim ptactwem?

Zabezpieczenie paszy polega na przechowywaniu jej w zamkniętych pojemnikach, podawaniu porcji dopasowanych do stada i usuwaniu rozsypanej karmy po każdym karmieniu. Najlepszy efekt daje połączenie szczelnego magazynowania z regulowanym karmnikiem, bo sama pokrywa na beczce nie zatrzyma ptaków korzystających z resztek na podłodze.

Jakie pojemniki sprawdzają się w paszarni?

Najpierw przenieś paszę z worków do pojemników z twardą pokrywą i ustaw je na suchym, łatwym do sprzątnięcia podłożu. Dla kilku kur sprawdza się pojemnik 30-60 l, a dla większego stada beczka spożywcza 120-200 l z dopasowaną pokrywą i oznaczeniem daty otwarcia mieszanki.

  • Beczka z tworzywa 120 l chroni paszę przed ptakami, gdy pokrywa domyka się na całym obwodzie.
  • Metalowy pojemnik z klamrą ogranicza także dostęp gryzoni, o ile nie ma korozji przy rancie.
  • Paleta pod worki utrzymuje paszę co najmniej kilka centymetrów nad podłogą i ułatwia dostrzeżenie rozsypanego ziarna.
  • Łopatka przypisana do jednego pojemnika ogranicza przenoszenie wilgoci i zabrudzeń między paszą a ściółką.
  • Etykieta z datą otwarcia pomaga zachować rotację zapasu, aby starsza mieszanka została zużyta jako pierwsza.

Nie zostawiaj worka pod ścianą „na jutro”. Wróbel domowy wykorzysta nawet drobną szczelinę, a gołąb miejski może zabrudzić worek od góry, jeśli paszarnia ma otwarty lufcik. Więcej zasad magazynowania znajdziesz w materiale przechowywanie paszy dla drobiu.

Jak ograniczyć rozsypywanie paszy przy karmnikach?

Zacznij od ustawienia krawędzi karmnika na wysokości grzbietu dorosłej kury i napełniaj go najwyżej do około jednej trzeciej pojemności. Takie ustawienie zmniejsza energiczne wybieranie ziaren dziobem oraz ilość paszy lądującej na ziemi.

W gospodarstwach przydomowych dobrze działa karmnik pedałowy, ale tylko po przyuczeniu stada. Przez pierwsze 5-7 dni można unieruchomić klapę, a następnie stopniowo obniżać jej czułość. Drugi przykład: pod karmnikiem umieść wyjmowaną tacę, którą codziennie opróżnisz do zamkniętego pojemnika lub usuniesz jako odpad, jeśli pasza jest wilgotna i zabrudzona.

  1. Oceń zużycie paszy przez trzy dni, aby ustalić porcję odpowiadającą liczbie i wiekowi ptaków.
  2. Ustaw karmnik pod osłoną tak, aby deszcz nie zamaczał mieszanki i nie tworzył lepkiej warstwy na ziemi.
  3. Wyrównaj wysokość karmnika do grzbietu kur, co ogranicza rozrzucanie ziaren przez stado.
  4. Zamykaj karmnik na noc lub używaj modelu z klapą, jeśli dzikie ptaki odwiedzają wybieg rano.
  5. Usuń resztki z tacy po karmieniu, zanim staną się stałym źródłem pokarmu dla wróbli.

Zamknięta paszarnia, karmnik ustawiony na właściwej wysokości i czysta przestrzeń pod nim ograniczają dostęp dzikich ptaków skuteczniej niż sam odstraszacz dźwiękowy.

Jak zabezpieczyć wodę i poidła?

Zabezpieczenie poideł wymaga zastosowania konstrukcji ograniczającej siadanie dzikich ptaków, codziennej kontroli czystości oraz ustawienia wody z dala od rozsypanej paszy. Woda nie powinna pozostawać w otwartym naczyniu jako jedyne źródło pojenia, ponieważ ptaki mogą zanieczyścić ją odchodami, piórami i pyłem.

Jakie poidło ogranicza dostęp wróbli?

Najpierw wybierz poidło, z którego kura pije przez zawór, miseczkę osłoniętą korpusem albo smoczek, a nie z szerokiej otwartej misy. Dla niewielkiego stada można zastosować poidło dzwonowe z zawieszonym zbiornikiem, ustawione tak, by dolna krawędź znajdowała się na wysokości grzbietu ptaków.

  • Poidło dzwonowe 8-12 l ogranicza powierzchnię otwartej wody w porównaniu z miską ustawioną na ziemi.
  • System smoczkowy pozwala podawać wodę w zamkniętej instalacji, jeśli regularnie sprawdzasz drożność zaworów.
  • Osłona nad poidłem chroni wodę przed odchodami z góry, lecz nie może blokować kurom dostępu do zaworu.
  • Podest z łatwego do mycia tworzywa zmniejsza nanoszenie błota do strefy pojenia na wybiegu.
  • Codzienna wymiana wody ogranicza czas, w którym zanieczyszczenia pozostają w systemie pojenia.

Na wybiegu unikaj poideł ustawionych bezpośrednio pod drzewem, belką lub krawędzią dachu. Ptaki chętnie siadają nad wodą, a ich odchody trafiają wprost do naczynia. W temacie mycia instalacji pomocny będzie tekst higiena wody dla drobiu.

Czy można całkowicie przykryć poidło?

To zależy od typu poidła, ale osłona powinna chronić wodę bez utrudniania kurom swobodnego picia i bez tworzenia wilgotnego, ciemnego zakątka. Przykrycie miski deską z małą szczeliną zwykle nie jest dobrym rozwiązaniem, bo utrudnia kontrolę brudu oraz czyszczenie.

Praktyczniejsza jest lekka osłona dachowa nad poidłem, zamontowana około 20-30 cm wyżej niż jego krawędź. Nie podawaj do wody środków dezynfekcyjnych „na oko”. Jeśli planujesz preparat do instalacji pojenia, dobierz go według etykiety i zaleceń lekarza weterynarii, zwłaszcza przy stadzie towarowym.

Jak osłonić otwory wentylacyjne i wybiegi?

Siatka na otwory wentylacyjne powinna blokować wejście dzikich ptaków, pozostawiając projektowany przepływ powietrza w budynku. Zamiast szczelnie zabudowywać lufciki płytą, stosuj trwałą siatkę o małych oczkach na ramie, a po montażu sprawdź wilgotność ściółki, zapach amoniaku i kondensację pary.

Jaka siatka na otwory wentylacyjne będzie odpowiednia?

Zacznij od pomiaru każdego otworu oraz wyboru siatki odpornej na korozję, z oczkiem dobranym do ograniczania dostępu małych ptaków. W praktyce stosuje się siatkę zgrzewaną lub stalową ocynkowaną, mocowaną do osobnej ramy, aby dało się ją zdjąć do czyszczenia i naprawy.

  • Rama drewniana lub metalowa utrzymuje siatkę napiętą i pozwala uniknąć szczelin przy narożnikach.
  • Siatka zgrzewana jest sztywniejsza od luźnej siatki plecionej, dlatego trudniej ją odkształcić przy otworze.
  • Ocynkowane mocowania zmniejszają ryzyko rdzewienia w wilgotnym otoczeniu kurnika.
  • Drzwiczki rewizyjne ułatwiają czyszczenie kanału wentylacyjnego bez zrywania całego zabezpieczenia.
  • Kontrola narożników jest konieczna, bo właśnie tam wróble najczęściej wykorzystują niedokładne mocowanie.

Przykład: przy otworze o wymiarze 40 × 60 cm wykonaj ramę większą o kilka centymetrów z każdej strony, mocuj ją wkrętami z podkładkami i obejrzyj po tygodniu, czy siatka nie poluzowała się pod wpływem wiatru. Zapisz datę naprawy oraz zdjęcie uszkodzenia w checklistie.

Czy siatka może pogorszyć wentylację?

Tak, zbyt gęsta, zabrudzona lub źle zamontowana siatka może ograniczyć przepływ powietrza, dlatego po montażu trzeba sprawdzać warunki w kurniku codziennie przez pierwsze dni. Zwiększona wilgotność ściółki, zapach amoniaku i zaparowane powierzchnie oznaczają potrzebę korekty rozwiązania.

Nie zamykaj wszystkich otworów na stałe „dla bezpieczeństwa”. Dobra bioasekuracja nie może pogarszać dobrostanu stada. W razie wątpliwości dotyczących wentylacji większego obiektu skonsultuj zmianę z zootechnikiem, projektantem instalacji lub lekarzem weterynarii obsługującym gospodarstwo.

Jak zabezpieczyć wybieg bez ograniczania kur?

Najpierw usuń paszę i poidła z miejsc, w których dzikie ptaki przysiadają, a następnie osłoń newralgiczne fragmenty wybiegu siatką lub zadaszeniem. Pełne przykrycie nie zawsze jest konieczne, ale strefa karmienia oraz pojenia powinna pozostawać możliwie niedostępna dla ptaków z zewnątrz.

  1. Wyznacz strefę karmienia bliżej budynku, aby łatwiej kontrolować ją podczas porannego obchodu.
  2. Zastosuj lekkie zadaszenie nad karmnikiem i poidłem, dzięki czemu ograniczysz opady oraz siadanie ptaków nad wodą.
  3. Napnij siatkę nad małym wybiegiem z zachowaniem stabilnych słupków i bez ostrych końców drutu.
  4. Usuń gałęzie nad ogrodzeniem, ponieważ tworzą wygodne punkty obserwacyjne dla gołębi i wróbli.
  5. Sprawdź obrzeża siatki po silnym wietrze, gdyż poluzowane mocowania szybko zamieniają się w wejście dla ptaków.

Jeżeli problemem są także lisy, kuny lub ptaki drapieżne, zobacz materiał drapieżniki przy kurniku. Zabezpieczenia przeciw dzikim ptakom i przeciw drapieżnikom mają inne cele, ale oba wymagają regularnej kontroli konstrukcji.

Jak sprzątać odchody dzikich ptaków i reagować na sytuacje alarmowe?

Odchody dzikich ptaków należy usuwać w rękawicach, po uprzednim ograniczeniu pylenia i odizolowaniu kur od sprzątanego miejsca. Nie dotykaj padłego dzikiego ptaka gołymi rękami; sprawdź bieżący komunikat Głównego Inspektoratu Weterynarii oraz instrukcję właściwego powiatowego lekarza weterynarii, ponieważ zasady mogą zmieniać się wraz z sytuacją epizootyczną.

Jak sprzątać odchody dzikich ptaków?

Najpierw załóż rękawice jednorazowe, buty robocze przeznaczone do kurnika i ochronę dróg oddechowych odpowiednią do warunków pylenia, a potem usuń zabrudzenie mechanicznie do worka. Nie zamiataj suchych odchodów energicznie, ponieważ podnosi to pył.

  • Rękawice jednorazowe zmniejszają bezpośredni kontakt skóry z zabrudzoną powierzchnią.
  • Wilgotna ściereczka lub skrobak ogranicza pylenie skuteczniej niż suche szczotkowanie.
  • Osobny worek na odpady pozwala wynieść zanieczyszczenie poza strefę utrzymywania drobiu bez rozsypywania.
  • Mycie rąk po pracy powinno nastąpić również wtedy, gdy używano rękawic.
  • Czyszczenie obuwia ogranicza przeniesienie zabrudzeń do innych budynków gospodarstwa.

Po mechanicznym usunięciu brudu umyj powierzchnię środkiem odpowiednim do materiału i stosuj go zgodnie z etykietą. Nie mieszaj preparatów chemicznych. Z mojej praktyki redakcyjnej wynika, że właściciele najczęściej pomijają nie samo sprzątanie, lecz czyszczenie butów i narzędzi po wyjściu z kurnika.

Co zrobić z padłym gołębiem przy kurniku?

Nie dotykaj padłego gołębia bez ochrony, nie przenoś go przez kurnik i nie wyrzucaj automatycznie do zwykłego pojemnika na odpady. Zabezpiecz dostęp kur oraz zwierząt domowych do miejsca znaleziska, a następnie sprawdź aktualną informację powiatowego lekarza weterynarii lub GIW.

Ważny jest kontekst: pojedynczy padły ptak nie przesądza o przyczynie śmierci ani o chorobie w stadzie. Jeśli równocześnie zauważasz niepokojące objawy u własnych kur, zwiększoną liczbę padnięć lub kolejne martwe dzikie ptaki w okolicy, niezwłocznie kontaktuj się z lekarzem weterynarii. Treść nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii ani instrukcji właściwych służb.

Kiedy sprawdzić aktualne nakazy GIW?

Sprawdź komunikaty GIW przed wprowadzeniem zmian w zabezpieczeniach, po informacji o ognisku choroby w regionie oraz zawsze przed sezonowym wypuszczeniem drobiu na wybieg. Komunikaty o strefach i nakazach mogą być aktualizowane, dlatego nie opieraj decyzji na zeszłorocznym wpisie lub poradzie z grupy internetowej.

  1. Przed zakupem nowych ptaków sprawdź, czy lokalne ograniczenia wpływają na przemieszczanie lub utrzymywanie drobiu.
  2. Przed sezonem jesienno-zimowym przejrzyj zabezpieczenia otworów, paszarni i wybiegu.
  3. Po znalezieniu padłego ptaka odszukaj aktualny komunikat właściwego powiatowego lekarza weterynarii.
  4. Po uszkodzeniu siatki napraw wejście od razu i odnotuj datę w rejestrze gospodarstwa.
  5. Przy zmianie sytuacji epizootycznej zaktualizuj swoją procedurę, a nie tylko dokup środek odstraszający.

Aktualne nakazy dotyczące ochrony drobiu należy weryfikować w oficjalnych komunikatach, ponieważ ich zakres zależy od bieżącej sytuacji epizootycznej.

Jak wygląda codzienna lista kontrolna bioasekuracji?

Codzienny obchód bioasekuracyjny zajmuje zwykle kilka minut, jeśli wykonujesz go według stałej kolejności: wejścia, pasza, woda, wybieg i ślady dzikiego ptactwa. Taki zapis pozwala zauważyć powtarzający się problem, na przykład wróble przy konkretnym karmniku o świcie, zanim stanie się on rutyną.

Co sprawdzić rano przed karmieniem?

Zacznij od obejścia budynku od zewnątrz, zanim otworzysz kurnik i dosypiesz paszę. Szukaj świeżych piór, odchodów na parapetach, przerw w siatce oraz śladów rozsypanej mieszanki przy drzwiach.

  • Drzwi i okna powinny domykać się bez pozostawiania szczeliny dostępnej dla wróbla domowego.
  • Siatki wentylacyjne nie mogą mieć przerw, luźnych narożników ani nagromadzonego kurzu blokującego przepływ powietrza.
  • Karmnik powinien mieć suchą tacę i porcję paszy dopasowaną do liczby kur.
  • Poidło powinno zawierać czystą wodę bez piór, odchodów oraz widocznego osadu.
  • Wybieg powinien być wolny od otwartych worków, resztek karmy i stojącej wody.
  • Rejestr obserwacji powinien zawierać datę, miejsce uszkodzenia i datę wykonanej naprawy.

Jakie błędy najczęściej przyciągają dzikie ptaki?

Najczęstszym błędem jest karmienie „z zapasem” w otwartym naczyniu, a drugim – naprawianie siatki dopiero wtedy, gdy ptaki regularnie korzystają już z otworu. Odstraszacze dźwiękowe mogą być dodatkiem, ale nie zastępują porządku, szczelnej paszarni i prawidłowej konstrukcji.

Nie zostawiaj też poidła na noc pod gołym niebem, jeśli woda stoi w szerokiej misce. Zamiast stale zwiększać liczbę urządzeń odstraszających, usuń przyczynę wizyt: pokarm, wodę i łatwe miejsce wejścia. To zwykle tańsze i bardziej przewidywalne.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wróble mogą jeść paszę kur?

Tak, wróble mogą pobierać paszę z karmników oraz z rozsypanej mieszanki pod nimi. Problem obejmuje stratę paszy i możliwość zanieczyszczenia powierzchni używanych przez stado. Najlepiej ograniczyć rozsypywanie oraz zamykać zapas w szczelnych pojemnikach.

Czy trzeba całkowicie zamknąć wszystkie otwory w kurniku?

Nie, całkowite zamknięcie otworów może pogorszyć wentylację, podnieść wilgotność i zwiększyć stężenie amoniaku. Otwory należy osłonić siatką i regularnie sprawdzać warunki w budynku. Konstrukcja ma utrudniać dostęp ptakom, a nie odcinać kurom świeże powietrze.

Jak zabezpieczyć wodę na wybiegu?

Ustaw poidło pod osłoną, z dala od miejsc, gdzie ptaki mogą siadać nad wodą, i wymieniaj wodę codziennie. Lepiej sprawdzają się poidła dzwonowe, smoczkowe lub inne ograniczające otwartą taflę wody niż szeroka miska na ziemi. Po deszczu skontroluj także błoto i kałuże wokół strefy pojenia.

Co zrobić z padłym gołębiem przy kurniku?

Nie dotykaj go gołymi rękami, zabezpiecz dostęp drobiu oraz zwierząt domowych i sprawdź aktualne instrukcje lokalnych służb weterynaryjnych. Nie zakładaj samodzielnie przyczyny śmierci ptaka. Gdy występują objawy w stadzie lub więcej padłych ptaków w okolicy, skontaktuj się z lekarzem weterynarii.

Czy odstraszacz dźwiękowy wystarczy?

Nie, odstraszacz dźwiękowy nie zastąpi zabezpieczeń fizycznych i porządku przy paszy. Ptaki mogą przyzwyczaić się do powtarzalnych bodźców, jeśli wciąż znajdują łatwy pokarm. Najpierw usuń rozsypaną mieszankę, zamknij paszarnię i napraw otwory.

Jak często kontrolować siatkę na otworach wentylacyjnych?

Oglądaj siatkę podczas codziennego obchodu, a dokładniej po silnym wietrze, ulewie lub pracach przy budynku. Kontrola powinna obejmować narożniki, mocowania i miejsca styku z ramą. Nawet mała szczelina może z czasem stać się stałą drogą wejścia dla wróbli.

Źródła i literatura

Materiały urzędowe i branżowe

  1. Główny Inspektorat Weterynarii – komunikaty dotyczące grypy ptaków, bioasekuracji i aktualnych ograniczeń, sprawdzane przed publikacją: 2026.
  2. Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy – materiały informacyjne dotyczące zdrowia zwierząt i chorób drobiu, 2026.
  3. WOAH – Avian influenza – informacje o nadzorze, bioasekuracji i ograniczaniu ryzyka związanego z grypą ptaków, 2025.
  4. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – aktualności i informacje urzędowe dla hodowców drobiu.

Przeczytaj również